سلام و صلوات

سلام و صلوات بر آل محمد

یکی از سنت های اصیل و ارزشمند الهی، صلوات بر پیامبر و آل اوصلی الله علیه و اله است. صلوات بهترین ذکر برای برآوردن حاجات، درمان امراض و رفع گرفتاری هاست. مسلمانان هر روزحداقل 9 مرتبه در نمازاهی یومیه آن را بر زبان جاری می کنند.

حضرت علی علیه السلام می فرمایند: هرگاه از خدای سبحان درخواستی داری، ابتدا بر پیامبر صلی الله علیه و اله درود فرست، سپس حاجت خود را بخواه، زیرا خدا بزرگوارتر از آن است که از دو حاجت درخواست شده، یکی را برآورد و دیگری را باز دارد1.

یکی از سنت های پسندیده در بین مسلمانان تعقیبات نماز است که در تعقیبات نماز، این پرواز ملکوتی، مخصوصاً در نمازهای جماعت آیه ای که گوش هر شنونده ای را صیقل و صفا می بخشد و ملائکه را به حضور مجدد فرا می خواند ذکر آیه ی: «إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلّونَ عَلَی النّبیَّ یاَ أیُّهَا الَّذینَ آمَنوا صلّوا عَلیهَ و سَلِّمُوا تَسلیماً2» می باشد که فضا را به عطر اهل بیت علیهم السلام معطر می سازد.

آنچه در این مقاله گردآوری شده نظرات مفسدین شیعه و سنی درباره ی آیه 56 سوره احزاب می باشد که این نظرات در موضوعات، فضیلت آیه، سخا و چگونگی عمل به آیه می باشد که توفیقی بود تا حقایقی برایم آشکار شود از جمله اینکه در روایات تسلیم قولی و عملی بسیار مهم است و به آن تأکید شده استو وقتی می بینیم خوشبختانه ما شیعیان که اعتقاد قلبی و قولی به آل محمد صلی الله علیه و اله آیا در عمل نیز اینگونه هستیم؟!

آنچه باید مورد توجه ما قرار گیرد این است که روزانه چندین بار صلوات و درود بر پیامبر صلی الله علیه و اله و خاندانش می فرستیم تجدید میثاقی است که با اصل بیس عصمت و طهارت علیه السلام داریم. مخصوصاً هنگام نماز و بعد از آن که فضا را با عطر صلوات معطر می کنیم.

 

 
   ● نويسنده: سیده زهرا - حسینی جبلی

ارسال كننده: سیده زهرا حسینی جبلی

منبع: سایت - باشگاه اندیشه - تاريخ شمسی نشر 26/09/1388

 
 

آیه و شأن نزول

«إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلّونَ عَلَی النّبیَّ یاَ أیُّهَا الَّذینَ آمَنوا صلّوا عَلیهَ و سَلِّمُوا تَسلیماً»

شروع به این آیات در شب میلاد پیامبر صلی الله علیه و اله در ماه ربیع الاول سال هزاروچهارصدو چهار هجری قمری اتفاق افتاد3.

در این آیه نخست نسخن از علاقه خاص خداوند و فرشتگان نسبت به پیامبر صلی الله علیه و اله آمده و بعد در این زمینه دستود به مومنان می دهد، و سپس عواقب دردناک و شوم آزاردهندگان پیامبر صلی الله علیه و اله را مطرح می سازد و در آخرین مرحله گناه بزرگ کسانی را که از طریق تهمت مومنان را ایذاء کنند بازگو میکند.

ابوسعید با اسناد از کعب بن عجره روایت می کند که به پیغمبر صلی الله علیه و اله گفتند: سلام بر تو را دانستیم صلوات چگونه است؟ این آیه نازل گردید.

عبدالرحمن بن حمدان عدل با اسناد از اصمعی روایت می کند که از مهدی(عباسی) بر منبر هبره شنیدم می گفت: خدا به شما دستوری داد، که اول خودش و دوم ملائکه اش انجام داده اند. آنجا که می فرماید: «خدا و فرشتگانش بر پیغمبر صلی الله علیه و اله درود می فرستند، ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود بفرستید و سلام کنید با تمام آداب» خدا پیام آور شما را از میان پیام آوران بدین امتیاز شرف داشته و از میان همه آدمیان شما را به عنوان امّت آن حضرت برگزیده. پس حق نعمت خدا را بگزارید و شکر کنید4.

عایشه می گوید وقتی در خانه تاریک خود خلقان می دوختم سوزن از دستم بیفتاد، همی جستم تا که رسول خدا ی از در آمد همه ی خانه از نور وی چنان روشن شد که سوزن بدیدم برگرفتم و گریستم. حضرت فرمود: یا حمیرا چرا گریه می کنی؟ گفتم: یا رسول الله بر غبن آن کس می گریم که روی تو را در قیامت نبیند.....

فرمود: یا عایشه دانی که روی مرا در قیامت نبیند؟ آن کس که مرا در پیش وی یاد کنند و بر من صلوات نفرستد 5.


فضیلت آیه

در کتاب ثواب الاعمال از ابی الغرا آمده: شنیدم ار ابالحسن علیه السلام که فرمود:

هر کس بعد از نماز صبح و نماز مغرب قبل از اینکه کلامی بگوید آیه شریفه«إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ....» را بخواند و بعد از آن بگوید«اَللهُمَ صَلِّ عَلَی مُحَمَدٍ وَ ذریته» خداوند صد حاجت او را برآورده می کند، هفتاد حاجت در دنیا و سی حاجت در آخرت6، در جایی دیگر در باب ثواب این ذکر و صلوات بعد از آن، از قول ابا عبدالله علیه السلام آمده که هر کسی صلوات بر پیامبر و آل او به این روش بفرستد، از گناهان خارج می شود مانند روزی که از مادر متولد شد 7.

پرسیدند: رسول را با قدر و شرف و فضل وی به صلوات ما چه حاجت باشد؟ چون او را به صلوات ما حاجت نیست پس چه فایده بود در صلوات دادن بر وی از ما؟ جواب گوییم بلی، رسول را به صلوات ما حاجت نیست، لکن ما را به شفاعت وی حاجت است و رسوا شفاعت آن را کند که بر وی صلوات دهد. فرشته ای به من آید گوید یا محمد فلان پسر فلان فلان جتی بر تو صلوات داد من ضمانت کردم دست او را به دست تو دهم تا او را شفاعت کنی8.

آنچه در باب فضایل آیات قرآنی می آید مطمئناً فقط خواندن ظاهری و لقلقه زبانی نمی باشد بلکه همانطور که به تدبر و تفکر و تعقل درباره ی آیات قرآنی سفارش شده باید با تدبر باشد تا بتوانیم تلاوت کننده ی واقعی باشیم نه فقط قرائت کننده، تلاوت کننده تالی و پیرو است و به همین دلیل در قرآن آنجا که ویژگی متقبن را توصیف می کند می فرماید: «الَّذینَ یومنونَ بالخیف و یقیمونَ الصلوه 9...» و می فرماید آنان که نماز را ربرپا می دارند یعنی نه آنان که فقط نماز را میخوانند که فرق است. بین آنان که نماز را برپا می دارند با آنان که فقط می خوانند همچنین در قرآن به تلاوت کنندگان س. گند یاد شدخ و این اهمیت تلاوت را بر قرائت می رساند10.


معنای آیه و واژه های آن

«إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلّونَ عَلَی النّبیَّ یاَ أیُّهَا الَّذینَ آمَنوا صلّوا عَلیهَ و سَلِّمُوا تَسلیماً»

*خدا و فرشتگانش بر ( روان پاک) این پیغمبر صلوات و درود می فرستد شما هم ای هال ایمان، بر او صلوات و درود بفرستید و با تعظیم و اجلال بر او سلام گویید و تسلیم فرمان او شوید. ترجمه: مهدی الهی قمشه ای

*خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستد، ای مومنان بر او درود بفرستید و سلام کنید( و تسلیم او باشید) ترجمه: کاظم پورجوادی

*خدا و فرشتگانش بر پیغمبر(ص)، درود می فرستد، ای کسانی که ایمان آورده اید بر او درود بفرستید و سلامن کنید با تمام آداب. ترجمه: اسباب النزول11

هرگاه کلمه ی (صلات و صلاه) که کلمه ی (یُصَلّونَ) از آن ها مشتق شده است از طرف خدا باشد به معنی رحمت است. و هرگاه از طرف فرشتگان و مومنان باشد به معنی طلب رحمت و درود می باشد12.

این مطلب با اندکی تغییر در تفسیر نمونه نیز آمده است که معنای صثلات و صلوات را طلب رحمت آورده است13. راغب در مفردات نیز همین معنا را به کار برده است.

جالب اینکه کلمه ی«یُصَلّونَ» به صیغه ی مضارع به کار رفته است که برای استمرار و دائمی است و این بیانگر این است که خدا برای همیشه به پیامبر اسلام صلوات و درود می فرستد و فرشتگان نیز برای همیشه از خدا برای پیامبر اسلام طلب درود و رحمت می نمایند14.

اینکه میان (صلّوا) و (سلّموا) چه فرقی است؟ مفسران بحث های مختلفی دارند آنچه مناسبتر با ریشه لغوی این دو کلمه و ظاهر آیه قرآن به نظر می رسد این است که (صلّوا) امر به طلب رحمت و درود فرستادن بر پیامبر اسلام است، اما (سلّموا) به معنی تسلیم در برابر فرمان های پیامبر گرامی اسلام است.

در روایتی از امام صادق علیه السلام می خوانیم، ابوبصیر از محضرش سوال کرد: منظور از «صلات» بر پیامبر صلی الله علیه و اله را فهمیدیم اما معنی تسلیم در برابر او چیست؟ امام فرمود: یعنی تسلیم بودن در برابر او در هر کار است و یا به معنی سلام فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه و اله به عنوان (السلام علیک یا رسول الله) و مانند آن می باشد که محتوایش تقاضای سلامت پیامبر(ص) از پیشگاه خداست 15.

کلمه «صلاه» در اصل به معنای انعطاف بوده، و صلات خدا بر پیغمبر (ص) به معنای انعطاف او به وی است، به وسیله ی رحمتش، البته انعطافی مطلق، چون در آیه شریفه صلات را مفید به قیدی نکرده، و همچنین صلات ملائکه او را بر آن جناب، انعطاف ایشان است بر وی، اینکه او را تزکیه نموده و برایش استغفار کنند، و صلات مومنین بر او انعطاف ایشان است به وسیله درخواست رحمت برای او16.

در تفسیر من وحی القرآن که در این صلوات آمده مفاهیم عنایت و تکریم و تشریف و از ملائکخ تزکیه و طلب آمرزش و از طرف خداوند رحمت الهی و رضوان در بهشت را مطرح کرده است17. در تفسیر درالمثور صلات و دعا خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله مغفرت الهی است ولی صلات و دعا مردم بر پیامبر صلی الله علیه و اله استغفار امت است برای خودشان18.

در تفسیر کشف الاسرار وعده الابرار آمده این آیه امری مطلق است که امت را به درود و اذن و سلام کردن بر پیامبر صلی الله علیه و اله امر کردند، سلام آن است که مومنان در تشهد نماز می گویند«السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته» و درود آن است که در آخر نماز می گویند: «اللهم صَلِّ عَلی محمد و علی آل محمد کما صلّیت علی ابراهیم و آل ابراهیم و بارک علی محمد و آل محمد کما بارکت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمیدٌ مجید19»


چگونگی عمل به آیه از نظر مفسرین

از پیامبر صلی الله علیه و اله پرسیدند: سلام بر تو را ما می دانیم چگونه است، اما صلات بر شما باید چگونه باشد؟ پیامبر (ص) فرمود: بگو اللهم صل علی محمد و آل محمد کما صلیت علی ابراهیم انک حمید مجید، اللهم بارک علی محمد و علی آل محمد کما بارکت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید20.

علاوه بر حدیث فوق، هجده حدیث دیگر نقل شده، که در همگی تصریح شده که «آل محمد» را باید به هنگام صلوات ذکر کرد. این احادیث را از کتب معروف و مشهور اهل سنت از گروهی از صحابه از جمله «بن عباس» و «طلحه» و «ابوسعید حذری» و «ابو هریزه» و «ابو مسعود انصاری» و «بریده» و «ابن مسعود» و «کعب بن عجره» و امیر مومنان علی علیه السلام نقل کرده است21.

در صحیح «بخاری» که معروفترین منابع حدیث برادران اهل سنت است روایات متعددی در این زمینه نتل شده است که علاوه بر آن با این همه توضیحات عجیب است که چند بار «محمد و آل محمد» باهم ذکر شده، ولی عنوانی را که برای باب انتخاب کرده باب«الصلاه علی النبی صلی الله علیه و سلم» (بدون ذکر آل) است!! این نکته نیز قابل توجه است که در بعضی از روایات اهل سنت و بسیاری از روایات شیعه حتی کلمه«علی» میان «محمد» و «آل محمد» جدایی نمی افکند بلکه کیفیت صلاه به این صورت است اللهم صل علی محمد و آل محمد.

این بحث را با حدیث دیگری از پیغمبر گرامی اسلام (ص) ادامه می دهیم:

هرگز بر من صلوات ناقص نفرستید! عرض کردند: صلوات ناقص چیست؟ فرمود: اینکه فقط بگویید«اللهم صل علی محمد» و ادامه ندهید، بلکه بگویید: اللهم صل علی محمد و آل محمد. و به خاطر همین روایات است که جمعی از فقهای بزرگ اهل سنت اضافه«آل محمد» را بر نام آن حضرت در تشهد نماز واجب می شمرد.

و اینکه آیا فرستادن صلوات بر پیامبر (ص) واجب است یا نه ؟ و اگر واجب است در کجا واجب است؟ این سوال است که فقها به آن پاسخ می گویند:

تمام فقهای اهل بیت آن را در تشهد اول و دوم نماز واجب می دانند، و در غیر آن مستحب و علاوه بر احادیثش که از طریق اهل بیت در این زمینه رسیده در کتب اهل سنت زیر روایاتی که دال بر وجوب است کم نیست.

از جمله در روایت معروفی عایشه می گوید: شنیدم از رسول خدا که فرمود:

«نماز بدون طهارت و درود بر من قبول نخواهد شد»

از فقهای اهل سنت«شافعی» آن را در نماز در تشهد دوم واجب می داند22، و«احمد» در یکی از دو روایت که از او نقل شده، و جمعی دیگر از فقها، ولی بعضی مانند«ابوحنیفه» آن را واجب نشمرده اند. جالب اینکه شافعی همین فتوا را در شعر معروفش صریحاً آورده است، در آنجا که می گوید:

یا اهل بیت رسول الله حبکم فرض من الله فی القرآن انزله

کفاکم من عظیم القدر انکم من لم یصل علیکم لا صلاه له

«ای اهل بیت رسول الله محبت شما از سوی خداوند در قرآن واجب شده است. در عظمت مقام شما همین بس که هر کس بر شما صلوات نفرستد نمازش باطل است23.

به همین مضمون در الکشاف آمده است که از پیامبر(ص) پرسیدند: سلام بر رسول الله(ص) و معنای آن که دعا است واجب است یا مستحب؟ روایت کردند که فرمود: بلکه واجب است. ولی در نوع وجوب آن اختلاف است. (واجب عینی یا تخییری)24


نظرات مفسرین

در کتب شش گانه اهل سنت روایاتی آمده که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله پرسیدند چگونه صلوات بفرستیم؟ فرمود: بگویید«اللهم صل علی محمد و آل محمد» (گرچه به آن عمل نمی کنند) در کنار نام پیامبر ذکر صلوات مهم است.

رسول خدا صلی الله علیه و اله فرمود هر که در کتاب و نوشته ای بر من صلوات فرشتد، تا آن صلوات در آن نوشته باقی است، برای او پاداش خواهد بود، در حدیث می خوانیم هر کس بر حضرت محمد(ص) یک صلوات فرستد خداوند ده صلوات بر او می فرستد و ده لغزش او را می پوشاند.

صلوات کلید استجابت دعا و سبب سنگین شدن میزان مومن در قیامت می شود. خداوند در قرآن به پیامبرش می فرماید: به زکات دهندگان صلوات فرست25.

در تفسیر من وحی القرآن صلوات پیامبر را روشی از روش های احترام و تکریم به شمار آورده که احترام شخصیت پیامبر در هنگام رسالت و در صفات رهبری و ارتباط با مردم و آنچه که به افکار و سلوک اخلاقی و معنوی آن حضرت مرتبط است در این آیات نوعی تکریم مستمر از طریق نماز در کل زمان ها از طرف مومنان نثار آن حضرت و خاندانش می شود26.

در آیه مورد بحث (56- احزاب) نخست می فرماید: خدا و فرشتگان بر پیامبر (ص) درود و رحمت می فرستند. مقام پیامبر انقدر بالاست که آفریدگار عالم هستی به او درود می فرستد. اکنون که چنین است شما که ایمان آورده اید با خدا هماهنگ شوید. او یک گوهر گرانقدر عالم آفرینش است اگر به لطف الهی در دسترس شما قرار گرفت مبادا ارزانش شمارید و مبادا ارج او را در پیشگاه خدا و ملائکه فراموش کنید27.

وقتی مفهوم «صلات» و «تسلیم» را از امام صادق علیه السلام می پرسند می فرمایند: تفسیر صلات تزکیه و پاکیزه نمودن است در آسمان های بلند و تفسیر تسلیم گردن نهادن و تسلیم شدن برای اوست در کارها. پس بنابراین معنای قول خدا (وسلموا تسلیما) این است که گردن نهید به اوامر او و جدیت و کوشش کنید در اطاعت و پیرئی از او در تمام آنچه شما را به آن امر می کند28.

در جایی دیگر آمده: تشریف و تکریم خدا نسبت به پیغمبر (ص) ما از تشریف آدم- که ملائکه را به سجده او امر کرد- کامل تر و رساتر است، چه در اینجا خصوصاً فرشتگان را مأمور کرد که سجده کنند که روا نبود خود سجده نماید، و آنجا خبر می دهد که خود و ملائکه اش بر پیغمبر(ص) درود می فرستند و این کامل تر و رساتر است29.

«در روح المعانی نیز این مفهوم سلام به معنای انقیاد آمده که اطاعت امر پیامبر را می سازد و اهمیت این آیه در این است که در قرآن کریم«سلامٌ علی نوح30»، «سلام علی ابراهیم31»، «سلام علی موسی و هارون32» آمده ولی سلام علی آل نوح، آل ابراهیم، آل موسی و هارون نیامده است34.

پیامبر اکرم(ص) یک گ. هر گرانقدر عالم آفرینش است و او یک انسان اس و از میان شما انسان ها برخاسته ولی نه یک انسان عادی، کسی که یک جهان در ئجودش خلاصه شده است33.


نتیجه گیری

آری، در اسلام رابطه مردم و رهبر، رابطه صلوات و درود است همانگونه که در آیه سوره انعام خدا به پیامبرش دستور می دهد به کسانی که به ملاقاتت می آیند سلام کن«فقل: سلا علیکم». امام صادق علیه السلام فرمود:

درود خداوند به معنای رحمت، درود ملائکه به معنای پاکی یادکردن و درود مردم بخ معنی دعاست. هرگاه خواستید مردم را به کار خیری دعوت کنید اول از خود و دست اندرکاران شروع کنید. خداوند برای فرمان صلوات به مردم، اول از صلوات خود و فرشتگان نام می برد«إنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلّونَ...» صلوات خدا و فرشتگان دائمی است.

«یُصَلّونَ» صلوات بر پیامبر لازمه ایمان و از وظایف مومنان است.

«یا ایها الذین أمنوا (صلوا علیه)» درود لفظی کافی نیست «وَ سَلِّموا تسلیماً» تسلیم عملی نیز لازم است. که رابطه مردم و رهبر در حکومت الهی و صلوات و سلام است علاقه ی قلبی کافی نیست اظهار علاقه نیز لازم است.

اظهار علاقه می تواند مقدمه ای برای ایجاد علاقه قلبی، حفظ شعائر اسلامی و تبلیغی بر «سِلم لمن سالمکم» و «حربٌ لمن جاربکم» باشد.

با این امید که بتوانیم با معرفت به اذکار نماز و تعقیبات آن حس مسئولیت را در خود تقویت کنیم تا از نمازگزاران واقعی باشیم و در پایان از خداوند منّان معرفت و محبت قلبی را برای مسلمین خواهانیم که این رمز سهادت دو جهان است.


منابع و مآخذ

. القرآن المجید ترجمه مهدی الهی قمشه ای

. القرآن المجید ترجمه کاظم پور جوادی

. اسباب النزول -ذکاوتی قره گوزلو علیرضا

. الدرالمثور فی تفسیر الماثور تألیف سیوطی جلال الدین

. برگزیده تفسیر نمونه - بابایی احمد علی

. تفسیر آسان - نجفی خمینی محمد جواد

. ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن – مترجمان

. تفسیر من وحی القرآن –فضل الله سید محمد حسین

. تفسیر نمونه – تألیف مکارم شیرازی

. تفسیر نورالثقلین –عروسی حویزی عبدعلی بن جمعه

. تفسیر سور آبادی- سورآبادی ابوبکر عتیق بن جمعه

. تفسیر الکشاف عن حقائق وامض التنزیل – زمخشری محمود

. تفسیر کبیر مفاتیح الغیب- محمد بن فخررازی نشر اساطیر

. صلوات کلید حل مشکلات- قزوین علی چاپ نهم- اسوه 1384 انتشارات جمال

. ثواب الاعمال و عقاب الاعمال شیخ صدوق

. کشف الاسرار وعده الابرار- رشید الدین میبدی احمد بن ابی سعد

. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم آلوس سید محمود

. حجمع البیان فی تفسیر القرآن- طبرسی فضل بن حسن

. نهج البلاغه – دشتی محمد چاپ اول انتشارات دارالمعارف 1386


پی نوشت

1. نهج البلاغه محمد دشتی صفحه ی 511 حکمت 361

2. قرآن مجید سوره احزاب آیه 56

3. تفسیر نمونه ج17 ص: 416

4. ترجمه اسباب النزول، ص: 192

5. تفسیر سور آبادی، ج3 ص: 1994

6. تفسیر نورالثقلین جلد4 ص: 303

7. ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ص: 335

8. تفسیر سور آبادی، ج3 ص: 1994

9. قرآن کریم سوره بقره آیه3

10. قرآن کریم سوره صافات آیه3

11. اسباب النزول، ص192

12. تفسیر آسان ج16 ص: 133

13. تفسیر نمونه، جلد17 ص: 418

14. تفسیر آسان ج16 ص: 133

15. تفسیر نمونه ج17 ص: 418

16. ترجمه تفسیر مجمع البیان فی تفسیر القرآن ج20 ص: 170

17. تفسیر من وحی القرآن ج18 ص: 346

18. الر المنثور فی تفسیر الماثور ج5 ص: 216

19. کشف السرار وعده الابرار ج8 ص: 85

20. تفسیر نمونه ج17 ص: 419

21. تفسیر المیزان ج16 ص: 365

22. مفاتیح الغیب ج25 ص: 183

23. تفسیر نمونه، ج17 صص421-422

24. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل ج3 ص: 558

25. برگرفته از مفاهیم تفاسیر اهل سنت

26. تفسیر من وحی القرآن ج18 ص: 345

27. تفسیر نمونه ج2 ص: 629

28. مجمع البیان فی تفسیر القرآن ج20 ص: 172

29. ترجمه اسباب نزول ص192

30. صافات آیه79

31. صافات آیه109

32. صافات آیه120

33. روح المعانی ج11 ص: 256

34. تفسیر نمونه ج17 ص: 416


نوشته شده در دوشنبه دهم خرداد 1389ساعت 10:3 توسط سید مهدی ژیان سید احمدی | |

مرجع دریافت قالبها و ابزارهای مذهبی
By Ashoora.ir & Night Skin